LerENvenres (XII): "Mar ao norde", de Álvaro Cunqueiro

A melancólica soidade que percorre este mar de Cunqueiro latexa compasada ao devir das luces e sombras da natureza. Velaí unha clave destes versos: poucos libros coma este para recoñecer que a nosa experiencia da vida está moitas veces profundamente ligada ao medio material no que ela se desenvolve. 

Nestes poemas o impacto emocional do sentimento está prendido nunha minuciosa cartografía que a memoria conserva, e da que é testemuño a inmediatez que confire a morea de deícticos que saturan o texto (agora, este, eiquí, hoxe, así, alá, xa...: o instantiño aquel...), no medio dos cales se distribúe o espesor da realidade: obxectos exactos (tres espellos, cinco fiestras, seis gueivotas...); opostos sensoriais (alba rosa / turba; presencia / fuxida...); e concretas referencias espaciais (porto, mar outa, illa, terra adrento...).

 

Outra clave: hai pasados que sempre son presentes. A memoria viaxa dende o porto ata a illa, e dende a illa ata o porto, e actualiza, coa axuda desa precisa exactitude da linguaxe, un recordo que navega entre sentimentos de dor e gozo. 

Cos seus vaivéns mariñeiros, con este libro sempre teño a sensación de que hai historias que nos subxacen que un día tiveron o seu principio, pero que non poden ter final.

(Imaxe tomada de espazowiki.wikispaces.com)

LerENvenres (XI): Os lapidarios d’El Rei Afonso

Non sei cantas veces me propuxen indagar as razóns da miña fascinación polos textos medievais. Nunca o vou saber. Tería que pararme a estudalo durante un tempo e cunha dedicación que non lle quero dedicar. Se cadra todo ten que ver con esa liberdade sintáctica daqueles primeiros textos, se cadra coas combinacións, hoxe perdidas, de determinados sufixos. Ou con arcaísmos que me resultan máis ou menos opacos, ou con expresións que se extraviaron nas costuras dos séculos. 

Sexa o que sexa, os textos medievais conseguen romper as miñas rutinas lectoras e devolverme ao entusiasmo con que devoraba os meus primeiros libros: Ai, bater a miúdo con palabras ou con expresións nunca vistas! E entendelas! Ou non as entender e, daquela, iniciar a aventura de buscarlles significados e atoparlles moitos! Sentir a lingua tan viva e tan nova que me provoca arreguizos!

Por iso, ir a eses textos é ir á landra do carballo que hoxe nos dá sombra, e ir á landra supón a posibilidade de imaxinar múltiples ramificacións que non engallaron, pero que ben o poderían ter feito.

Os lapidarios afonsís foron das primeiras descargas que fixen desde a Rede. Canto hai diso? Aí si que non podo calcular. A medida do tempo nisto da Internet resulta moi complicada. Ás veces parece que foi onte cando tivemos a landra na man, pero, mirando a fraga inmensa na que se converteu, semella que debeu ser labor de séculos. 


No meu tempo convencional, poden ser doce ou quince os anos que levo coas pedras, pedriñas e pedrolos de Rei Afonso, e raro é o verán que non visito algunhas delas. Trátase, pois, máis que dunha lectura permanente, dunha lectura de liturxia estival.

Conservamos catro lapidarios dunha obra que foi moito maior. O que máis me gusta é o primeiro, traducido do caldeo ao árabe por un tal Abolays, musulmán el, e que do árabe foi trasladado ao castelán polo clérigo cristián, Garci Pérez, e o médico xudeu, Yudah Mosca o Menor. Todo iso, sen decretos de polimultiplurilingüísmo e grazas a que Don Abolays mantivera a lingua dos seus avós:

Y entre todos los sabios que se más de esto trabajaron, fue uno que hubo nombre Abolays. Y como quiere que él tenía la ley de los moros, era hombre que amaba mucho los gentiles, y señaladamente los de tierra de Caldea, porque de allí fueran sus abuelos. Y porque él sabía hablar aquel lenguaje y leyola su letra, págase mucho de buscarlos sus libros y de estudiar por ellos; porque oyera decir que en aquella tierra fueran los mayores sabios que en otras del mundo.

Neste lapidario, Libro de las piedras según los grados de los signos del zodíaco, todo resulta exquisito. A capacidade de asociar coñecementos astrolóxicos, terapéuticos, xeolóxicos, alquímicos e, se descremos, máxicos constitúe unha marabilla. O xeito de describir as pedras por color, textura, tacto, sabor... e o de representar as estrelas e as constelacións (aínda que, neste caso, prefiro o segundo lapidario) acéndenme todas as lampadiñas das imaxinación.

A estrutura de cada comentario é similar. Collamos, ao chou, o da pedra milititaz:

1. Indicación do signo ao que pertence:

“Del noveno grado del signo de Aries es la piedra a que dicen milititaz”

2. Descrición física, procedencia e, ás veces, etimoloxía:

“Ésta es de su natura caliente y seca. Y hállanla en las islas de una tierra que ha nombre Cin, en un lugar por donde corre un río que dicen Río de la Miel. Esta piedra es liviana de peso y muy porosa, y nunca la hallan sino en figura cuadrada. Bermeja es de color, más no mucho, ca tira una gran partida a color amarillo, y de ellas ya que las hallan todas amarillas. Y su propiedad es tal que si la pulen con alguna cosa, sale de ella sabor dulce como miel.”

3. Propiedades curativas:

“Y en el arte de física hace esto gran pro, casi lo dieren a beber a hombre que haya tos, u otra dolencia en los pechos, al muy gran pro y sana luego. Y si la colgaren sobre aquel lugar donde fuere la dolencia hará eso mismo, pero no tan aína”. 

4. Posición máis idónea da estrelas para a eficacia das súas propiedades.

“Y la estrella delantera de las tres siguientes que son en la figura del río ha poder sobre esta piedra y de ella recibe la fuerza y la virtud. Y cuando esta estrella fuere en medio del cielo mostrará esta piedra más manifiestamente sus obras”.

As propiedades son múltiples e pódennos dar unha idea de cales eran as preocupacións da sociedade medieval. Vexamos, a título de exemplo, as que ten a pedra chamada coral ao longo dos lapidarios e segundo a influencia das estrelas:

1. Y su virtud es tal, que, el que la trae consigo, préciase mucho en su voluntad, y págase de cuanto hace. Y si la ponen en lugar donde haya casados, hace que se amen mucho los maridos con sus mujeres, y si alguna desavenencia hubieron antes, hace que se torne en amor.

2. Coral es piedra que recibe otrosí virtud por la fuerza de Venus, y señaladamente para hacer huir los ratones y los mures que son dañosos a los hombres.

3. Y quien la trajere consigo, siendo esta planeta [Venus] en su hora y en su ascendente, y en la primera fase de Tauro, será amado de toda cosa que le vea.

4. El que le tuviere consigo, siendo Venus en su ascendente y en su hora, y bien fortunada, la amarán las mujeres mancebas y hermosas.

5. el que la tuviere consigo en hora de Venus, y en su ascendente, es le bueno para amor de mujeres, ca amarlas ha mucho, y ellas a él.

6. Coral ha otrosí virtud por razón de Mercurio, que, siendo ella en su día y en su hora, y la lavaren en agua, y la dieren a beber al epiléptico o al loco, o al emponzoñado, usándolo luengo tiempo, sana.

7. Coral es otrosí de la Luna. Y Ha tal virtud, que, el que la tuviere consigo, siendo este planeta en su ascendente y en su hora, y bien catada de Júpiter, y en la primera fase de Cancro, atura mucho en andar carrera, y maguer que ande grandes jornadas, no cansará tan aína como otro que no la traiga.

Recoñezo que isto último me chega ao corazón. Quen ma dera o ano pasado cando fomos cos Clubs de Lectura a subir a Devesa da Rogueira!

Aínda que se me desen a escoller, quedaríame con zavarger, “que se entiende por prasma” e ten tal virtude que:

“el hombre que la trae consigo, es bienandante en escribir y en contar, y en labrar por pan”.

Tampouco me sentaría mal esmeralda, moi verde ela, pois quen a tiver consigo:

“hará gran entendimiento y buena memoria para retener que quiere que aprenda de los saberes”

Por suposto non desprezaría nin a Gynazt, nin a Cristal. Coa primeira pódese facer un vaso e “quien bebiere vino en el vaso que hicieren de esta piedra, no se embriagará con él por mucho que beba”. A segunda é de Venus e, se non se meten polo medio, nin Saturno, nin Marte, nin Xúpiter, uns machos que lle ronca, quen a leve con el:

“será de buen talante y alegre, y si hubiere enfermedad de melancolía, tollérsela y esforzarla el corazón, y hará poder de yacer muchas veces con mujer y hará gran placer de ella, y otrosí ella de él”

Para rematar, poñamos Anxoniz que nos aquela ben aos de certa profesión, pois:

“presta a los mozos para aprender leer, y para decorar todos los saberes”

Ou dehenich, que xa encarguei para os compañeiros que, onte, uniron as figuras de Don Ramón Aller e o Rei Afonso -dous dos meus venerados-, no día da Ciencia en Galego, pois en dándolla a aquel seu alumno con dificultades, “este hará mayor entendimiento en el arte de geometría”.

LerENvenres (X): Edgar Allan Poe

Entre algunos de los temas de interés de nuestro II Festival de Animación, organizado por el profesor, músico y musicólogo Severiano Casalderrey, ha estado el del análisis de la relación entre algunas obras literarias y su adaptación al cine. 

Y, así, con la excusa de leer en paralelo "El corazón delator" y esta adaptación animada de 1953, uno pudo tener la oportunidad de releer los cuentos de Poe (esos que en español, afortunadamente, tradujo Cortázar), y confirmar una vieja impresión acerca de su talento para narrar y su genialidad para representar literariamente (así en ese cuento y en otros muchos parecidos) determinados estados atormentados de nuestra conciencia.

Poe es, ante todo y sobre todo, un excepcional contador de historias. Un fascinante narrador. Salvando sus momentos de lenguaje histriónicamente romántico, sus cuentos absorben la atención del lector desde la primera línea y, sobre la base de un uso racional pero libérrimo de la fantasía, lo llevan a una apasionante sucesión de peripecias que no dejan respiro. Es, pues, un escritor que entretiene al lector, a un lector intemporal: tanto al de hace dos siglos como al de hoy en día.

También es, como decía antes, un brillante revelador de la fuerza de atracción de lo irracional para el ser humano. Su gusto por lo terrorífico, por lo brutal, por la muerte, por lo extraño y extravagante, no es más que la plasmación de la fascinación, típicamente romántica (muy humana, por tanto, muy actual), por lo irracional, por todo eso que rechazamos de plano con nuestra inteligencia, pero que en nuestra soledad interior puede llegar a atormentarnos.

No se trata, con todo, de que Poe crea en el más allá, en lo sobrenatural o en cosas así. Poe demuestra en su obra una extraordinaria comprensión de la fuerza de nuestro subconsciente, y es esa fuerza la que siempre aparece en sus relatos.

Es, pues, el poder sin límites de la mente del ser humano el responsable de la creación de esa otra realidad que aparece en sus relatos, una realidad formada a partir del entrecruzamiento de nuestras obsesiones, frustraciones, miedos, arrepentimientos y ansiedades, que siempre, al final, no son más que una única forma de expresar nuestro racional pavor a la muerte.

Leer a Poe es un recomendación. Su lectura, un placer asegurado.

LerENvenres (IX): "Das cousas de Ramón Lamote", de Paco Martín

-->

De cando en vez, volvo ás cousas de Ramón Lamote. E xa non é só polo moito que me gostan as súas peripecias, senón porque me reenvían de forma directa, e sen pretendelo, ao pasado. Tanto máis pasado, canto máis avanzo cara o futuro, de aí que estas pontes coa nenez teñan bastante de mecanismos inconscientes de supervivencia. Supoño.

Lamote apareceu no ano 85, tras recibir o Barco de Vapor no 84, e no 86 déronlle a Martín o Nacional de Literatura Infantil e Xuvenil. Eso é ben sabido. Un dos seus primeiros encontros con alumnado tivo lugar no Quiroga Palacios de Santiago, onde, e isto é aínda menos sabido, un rapaz de 11 anos preguntoulle que sentiría se quedase manco e non puidese volver escribir.

A inspiración de semellante ocorrencia debeu ser, a ben seguro, a probable lectura que andaba a facer por aquel tempo dunha biografía de Cervantes en Historias-Selección de Bruguera. Tamén é certo que se doña Carmen non animara á participación co caramelo de subir a nota a quen preguntase algo en galego, Paco Martín non tivera que quedar tan pampo como quedou ante pregunta tan comprometedora. Tamén é certo que fixen outras máis atinadas. Espero.

Recordo o libro polo que me gustou, pero tamén por ter a oportunidade de coñecer ao autor, e esta evidencia, polo menos para min, non deixa de ser, na actualidade, unha forza valorizadora dos encontros que se organizan entre escritores e nenos. E recórdoo tamén porque foi o primeiro libro enteiro que lin en galego, o que tamén fala de certa, aínda que pareza incrible nestes tempos, función normalizadora da escola á hora de lles abrir aos rapaces as incontables portas da cultura. E fun obrigado a elo; ata agora, non teño noticia de ter sufrido trauma algún.

Polo demais, teño distintos e variados recordos do libro (as ilustracións de Xoán Balboa, xente case toda co rostro virado cara o aire; a inserción de tipografías e grafías diversas; a páxina en blanco para resolver un problema matemático...), aínda que o máis importante deles é un que, ao reler o libro, deixa de ser o recordo dun asombro para se converter na constatación dun valor literario. 

Teño para min que Das cousas de Ramón Lamote e un texto esencial porque exemplifica a perfección o que debe ser un correcto uso literario da fantasía. Hai xente que confunde fantasía con tolería, cando no único que coinciden é na rima. A tolería literaria pode funcionar no instante mesmo da lectura, pero apágase, morre, cando un cerra o libro tras o rematar. A fantasía, se non afunde a súa raíz na realidade, deixa de pertencer ao ámbito dos nosos intereses e queda, por tanto, desligada de nós. Esto é, dende logo, unha moi persoal aposta literaria, pero, cando hoxe en día leo a Ramón Lamote, o que percibo de verdade é que o Reparante, a corrida de nubes e o enorme tubo na porta da casa, gozan dunha vixencia de tantos anos gracias a persistente ironía e crítica que recorre todo o texto: todos eses nosos conxéneres que por desatinos do destino teñen un carguiño ou uns millóns de máis ou menos, pasan a se converter, por mor do seu comportamento, en seres de fantasía tan fantásticos como o mesmo Reparante. 

Aí foi onde Paco Martín tocou a tecla da pervivencia literaria.

C.M.

LerENvenres (VIII): a Lingüística Românica de Lausberg

-->

Na que vai, xa non estou tan seguro de que isto de recuperarmos lecturas “permanentes” sexa unha boa idea. Véñanme á cabeza ou póñame a buscalas nos andeis, o certo é que, moi a miúdo, recuperalas arréame un subelazo de saudades no peito que me deixa abaneando.

De todas as miñas relecturas esta é a máis estraña. Cando a collín o verán pasado por unha casualidade, non gardaba a idea de que a mallara con tanta intensidade como evidenciaban os abundantes subliñados e anotacións na marxes. Uns e outras delatan que, no seu momento, lle dediquei moitas horas laboriosas polas dificultades de comprensión e as obrigas de memorización.

Retomada, como digo, o verán pasado, sorprendinme léndoa con toda fluidez e deleite. Lina (aquí non se pode dicir que a volvín ler) coma se dunha novela de protagonista colectivo se tratase. As idas e voltas dos fonemas (que simpáticas me resultan agora as súas transcricións!), as voltas e reviravoltas dos pronomes (que chistoso me parece agora iso de acusativo por aquí e dativo por acolá), as reviravoltas e pinchacarneiros dos tempos e modos verbais (que familiares me andan subxuntivos e antepretéritos!)  aparécenseme como personaxes dunha colosal e ensarillada trama argumental que se desvela no final apoteótico que dá lugar ao nacemento dos romances.

Sen a obriga de examinarme, simple lectura de pracer, mesmo me parei a saborear a letra minúscula con que eu anotara naqueles tempos de fatiga universitaria. E de todas as anotacións e subliñados hai un fragmento que esquecera totalmente e que me chamou a atención.

Que raio me impulsaría a marcalo con tanta intensidade?

Sería que (lédeo sen mirar a tradución das tradutoras ao portugués do señor Lausberg) eran tempos en que andaba fascinado coa caravana de Hugo Ball e demais tropa dadá?

Ou sería que daquela eu xa intuía que as vacas son boa xente?

Trátase dun texto en franco-provenzal [INSISTO: lédeo varias veces en voz alta antes de mirardes a tradución, que podedes consultar pasando o rato por riba da mancha negra]

Lyáuba, lyáuba, por ariá!

Vinide tóte

Pitite, grose,

Bliántse, néyre,

Ródze, moqéyle!

Lyáuba, liába, por ariá!

(Vaca, vaca, ao mugimento! / Vinde todas, / Pequenas, grandes, / Brancas, pretas / Vermelhas, manchadas, / Vaca, vaca, ao mugimento!)

Que cousas se aprenden!

LerENvenres (VII): "Cousas de nenos", de Castelao

Gosto de mirar e remirar un libriño que Castrelos publicou en Vigo alá polo 1976 (60 pesetas) co título de Cousas de nenos; nel recóllense algunhas das viñetas periodísticas nas que Castelao utilizou ós rapaces como protagonistas. Sendo en branco e negro, son especialmente cegadoras.

Recorda Claudio González Pérez, no seu Pórtico, unhas coñecidas palabras de Mark Twain que Castelao colocara ao comezo de Un ollo de vidro: "debaixo do humorismo hai sempre unha grande door (...)". Penso eu que a viaxe é de ida e volta: a dor expresada con humor recrúase por obra do contraste e, así, termina por ser moito mellor perfilada. E quen di dor, di tristeza, desacougo, incomprensión: calquera deses sentimentos que Castelao recollía con tanta perspicacia no tenso espazo de fronteira entre as persoas e a sociedade. 

O que sempre me gustou destas viñetas é, precisamente, que, lonxe de reflectir un estrito momento, contan unha historia. Son contos gráficos hiperbreves nos que a imaxe materializa en individuos concretos o sentido do texto que as acompaña. 

É a imaxe, sinxela que non simple, a que, coa precisa atención do autor pola roupa e os xestos das facianas, a que prolonga a frase do pé cara atrás e cara adiante no tempo. Hai, así, unha constante actitude de denuncia da cotiá e real experiencia do abuso de poder e autoridade dunha época que, na ausencia de referencias paisaxísticas e temporais precisas, en moitos casos parece aínda a nosa.

[Nenos de Castelao no museo de Pontevedra]

LerENvenres (VI): "El libro de la jungla", de Rudyard Kipling

Lo primero que me gusta de El libro de la jungla es que sé que siempre me va a gustar. En los momentos de frustración lectora, que se incrementan con los años, abrir determinados libros por cualquier página es una garantía de reconciliación con la literatura.

Y así fue; estaba yo intentando animarme para pasar de página en una aburrida novela en la que un revolucionario venezolano se va a la selva para fundirse amorosamente con ella, cuando me acordé de esta otra selva.

Lo segundo que me gusta de la jungla de Kiplin es que en su título no se habla, en absoluto, de ese intencionadamente conmovedor tierras vírgenes con el que se estila adaptar el jungle inglés. Y se llama así, The Jungle Book, porque el protagonista del libro es la jungla. La jungla es su naturaleza, y es sus animales y es la presencia siempre inquietante del ser humano. Pero en estas historias de Kipling no hay mitificaciones absurdas ni tampoco tanta moralina como muchos quieren ver. A no ser que se quiera ver, y entonces se encuentre. Hay quien dice que la primera línea del Quijote tiene un mensaje cifrado... La jungla de Kipling es realmente salvaje, como le corresponde, pero son los movimientos de la psique de sus personajes los que nos recuerdan a nosotros, y es ahí donde resulta a veces inquietante. Tanto que sonreímos pensando que es moralina.

Y lo tercero que me gusta de El libro de la jungla es que es una narración apasionante: intensa y precisa. Siempre me gusta. Siempre me recuerda que en literatura lo más importante no es el qué, sino el cómo.

LerENvenres (V): "Os Eidos", de Uxío Novoneyra

I

Era o primeiro día de universitario e, sen planificalo, iniciei un ritual: acudir a unha libraría, castigar o fígado na Raíña e botar unha partida no Jocar, bar onde os de Lalín e os de Verín (xuntos, pero non mesturados) comentabamos, promoción tras promoción, os textos de Don Heraclio Fournier.

No Cou, Carmen Blanco, de prácticas do ICE, ofrecéranos unha lectura e explicación da "Letanía de Galicia"). Debeu ser por iso, e porque se me axustaba a presuposto, que ese primeiro día comprei Os Eidos. Lino, lino incansabelmente, tarde e noite e noite e tarde, de atrás para a diante e de adiante para atrás. Lembro que non entendía nada e que canto máis lía menos entendía e máis marabillado estaba.

Desde aquela, nunca deixei de lelo. A comprensión aumentou e foise adaptando aos meus tempos e ás miñas idades. E segue, e sigo. Sigo acudindo a el para repetir os seus poemas como unha oración, como un rosario que sempre se repite e nunca é igual.

Podería escoller calquera. Aquecería un poema de inverno, pero propóñovos este en que comeza o último tramo do ano agrario e o encontro entre a natureza e o home resulta pleno. Gústanme especialmente os poemas en que o elemento humano está presente.

II

Transcorren as estacións polos Eidos. Nada desentoa, todo se integra. Tempos, paisaxe e homes viven en harmonía. Rematou a sega e os castiñeiros despréndense da flor. Murchas caen as candeas, pero nada é inútil, nin alleo a nada.Todo ten valor. Caen as candeas, un pequeno agasallo que os castiñeiros deixan para os nenos. Eles recólleno e, nun xogo, fan a súa seitura, os seus altares na festa do pan. É un xogo de iniciación para un futuro que hoxe está extinto.

Agostan as veigas. Cain as candias

das cantrochas calvoas. Os ninos que andan

á ouvea fain parvas

e mediñas pequenas de candias apiladas.

Agostar: Arar a terra nada máis rematar a sega, para que seque coa calor e, con ela, sequen as plantas daniñas.

Candias: Candeas, flores do castiñeiros

Cantrochas: vellos toros medio podres e furados pola couza, grandes castiñeiros vellos, castiñeiras furadas.

Calvoa: Clase de castiñeiro de flor moi pilosa e branca, de castaña moi temperá.

Andar á ouvea: andar enredando, brincando.

Parvas e mediñas: pilas cadradas ou redondas de mollos de centeo, trigo, etc., seiturados.

M.P.

LerENvenres (IV): "Solaris", de Stanislaw Lem

 
Son lector constante de Ciencia Ficción, pero debo ser mal lector. Non me preocupa, nin nunca me preocupou, a “verdade científica” que poida xacer nos textos. O meu interese é, e sempre foi, a “verdade literaria”, a “marabilla” con que se constrúe o relato: esa que me leva a mundos imprevistos e me pon as neuronas a cen. Si, gústanme os  libros que me deixan exhausto a por de facer do meu cranio unha maraca. 

Entre eles, Solaris ocupa un posto central. En Solaris, parecíame fascinante que houbese dous soles. Vistes cousa como ela? Pois resulta que é algo ben común, que Don Ramón Aller foi un pioneiro -entre nós- no estudo das estrelas dobres, que o Observatorio de Santiago mantén esa liña de investigación case como unha especialidade e que o profesor Docobo preside, desde o verán, a Comisión 26 (estrelas dobres e múltiples) da Unión Astronómica Internacional. E eu que pensaba que todo fora unha ocorrencia do señor Stanislaw Lem! 

Vaia, que remata o Ano da Astronomía, que remata o “noso” ano de Don Ramón e que, unha vez máis, os camiños me levan ao “meu sempre” Solaris. Lembrades a Prometeo? 

Prometeo rouboulle o lume aos deuses. Prometeo é o nome da nave que leva a Kris Kelvin a Solaris, o planeta que reclama a atención e a dedicación dos curiosos, os iniciados e os sabios da Terra. Solaris gravita arredor de dous soles, un vermello e outro azul. Esa peculiaridade non abondaría para significar a Solaris entre os millóns e millóns de planetas espallados polo universo. O que converte a Solaris nun planeta senlleiro é o seu Océano, o seu único habitante. 

Kelvin desembarca na estación Solaris e -contra todo costume e toda regra de cortesía- ningún dos seus residentes acode a recibilo: Gibarian acaba de se suicidar, Snaut vive nunha cápsula de terror, Sartorius é un anacoreta pechado no seu laboratorio. 

Postas así as cousas, Kelvin debe conformarse con dúas únicas compañías: os contraditorios textos sobre a natureza do Océano e a súa muller, morta anos antes. 

Trátase, pois, dun mundo de fantasmas de diverso tipo no que o único real é o Océano. A partir de aí, o reto de Kris Kelvin é entender que é ese Océano, un ser que non pode ser equiparado con ningún da Terra, nin pode ser comprendido desde os parámetros da intelixencia e a experiencia humanas. Nin a razón, nin a investigación científica, nin a especulación filosófica son quen de abarcar a realidade do habitante único de Solaris.

M.P. 

LerENvenres (III; aínda que sexa domingo...): "Merlín e familia"

Que podes atopar no Merlín? Historias breves e completas pois cada capítulo resolve un caso especial.
   

Con que personaxes? Co paxe de Merlín  que relata en primeira persoa. Co mago Merlín poñendo en práctica os seus poderes. Con amigos, familiares e criados do mago. Con todos os múltiples coñecidos que acoden ao mago con diferentes mandados.

Que ambientes recrea? Hai mestura de aire popular rural con situacións refinadas onde poden intervir forzas do aquén e do alén.

Que me pode engaiolar? A fantasía enorme de Cunqueio. A fina ironía en moitas ocasións. A unión de lendas e mitos populares e cultos. As recreacións históricas . O desenvolvemento sabio das tramas e das liñas argumentais.

Con que é comparable? Con personaxes e situacións que están moi próximos a películas como " O Señor dos Aneis" ou videoxogos de ambiente máxico, gótico, medievalizante...
   

Que pode aportarme na miña vida de velocidade e inmediatez? Pode levarte a ambientes recreados con especial agarimo por un galego de mediados do século XX. Pode serenar o teu espírito ou alimentalo con contos breves, onde a inspiración e o bo dicir contan moito. Pode reconciliarte co ambiente natural e máxico da Galiza pensada e ensoñada.

V. T.

LerENvenres (II): "A Arrasadeira", de Blanco Amor

No ano 65, a editorial Galaxia publicou esta pequena escolma de contos na que aparecen mostras de Castelao, Otero Pedrayo, Dieste, Blanco Amor, Fole e Cunqueiro; as ilustracións (portada, dentro e contra) son de Xohán Ledo (a quen, por certo, a editorial homenaxeu hai dous anos como merecía).

Comprou, supoño que sería el, meu pai o libro antes de que eu nacera. Unha vez nacido, aínda pasarían, supoño tamén, como uns dez anos ata que de bico nos pés sobre un taburete habería de descubrir o que agochaban as portas de arriba duns, entón, inmensos armarios-cama de cor vermella.

Había alí un ordenado caos, resto dunha vella mudanza, de moitos libros; case todos de miña nai, que para iso é de ciencias: novelas e máis novelas (vexo agora, diante de min, cousas de Somerset Maugham, Lo que el viento se llevó, Anna Karenina...) e, incluso, libros nunha lingua certamente estraña...

O que le, le de todo. E todo foi sendo lido, sen prexuízos de xénero, orixe, condición, tamaño ou lingua. Ler de todo. Cicais só un rapaz pode facer tal cousa.

E alí apareceu de súpeto, a carón de algo de Cunqueiro, Castelao, Curros, Rosalía, este libriño de letra grande e historias interesantes. Castelao (o cicais de antes aprendino del), falaba dos rezos dunha muller polos afogados no mar; Pedrayo, da custión entre o Bicho e o siñor Estebo dos Inxertes; Dieste contaba un conto de Reis; Fole falaba de lobos, para que vexásemos como traballan os lobos á xente; e Cunqueiro, do reló de area que Merlín amañou para don Felices. Estaban ben.

Pero ben, ben, ben, estaba o conto de Blanco Amor, "A Arrasadeira". E estábao porque fixo comigo o que moitos din que fai a literatura: facer vivir outras vidas, secretamente desexadas aínda que racionalmente rexeitadas. Recordo perfectamente o proxectar as personaxes sobre min mesmo e algúns dos meus compañeiros do colexio, e sentir as sensacións de Toniño de Cobas, as súas mesmas ansias de facer o que eles facían, e a frustración de nen sequera poder contar coa sua amizade para, polo menos, chegar a vivir dos seus contos o que eles vivían na realidade. E aínda que nunca cheguei a facer o que Toniño chegou a facer, quedei contento co remate do libro; aí cando un home con carabina, referíndose aos rapaces, di eso de tan bós son uns como os outros. Pensei entón, como penso agora, que se non ía, ou vou, ás arrasadeiras é, sinxelamente, porque non quero. Porque, como diría o outro, that's the question.

C.M.

LerENvenres (I): Alfanhuí.

Ando coa idea de que o venres é un bo día para visitar as miñas lecturas permanentes. Se a idea vai por riba, Alfanhuí é a adecuada para esta semana “inaugural”.

A primeira razón compartímola todos aqueles que nos alegramos do premio a Don Rafael. A segunda ten que ver coa miña biografía lectora:

Non podo precisar cando naceu a miña fascinación polas palabras, nin cando empecei a coleccionar nelas dun xeito consciente. Pola contra, podo revivir o momento preciso en que me decatei de que non abondaba con coleccionalas, senón que había que ordenalas e poñelas en relación.

Viaxo ata aquel momento: ao tedio dos interminábeis estudos no internado ao que me desterraran, ao tedio que só podía soportar grazas a aquel Senda ao que me eu agarraba como un galo de cataventos se abrazou a un tizón da fragua para non se extinguir definitivamente.

Alí estaban o galo de cataventos máis cruel e o máis vingativo dos nenos. Tratábase do primeiro capítulo de Alfanhuí que lin e relín ata case sabelo de memoria. E que lin e relín mil veces na memoria mentres observaba aos lagartos tecer, na parede da palleira de meus avós, alfabetos raros só compresibles para min. Eran os lagartos, aos que eu non me atrevín a matar, pero nos que adiviñaba as catro colores que me deberían servir para dourar os picaportes, para facer un reloxiño de area, para que miña nai tinguira os “visillos” que non tiñamos, nin eu sabía que podían ser, e, sobre todo, para eu fabricar A TINTA..., unha tinta dun ton sepia como nunca se vira, coa que eu había escribir as aventuras de Alfanhuí esquecidas polo señor Sánchez Ferlosio e que non compartiría con ninguén...

[Sígolle insistindo (levo un cuarto de século niso) aos meus colegas de Lingua Castelá que fagan do Alfanhuí a materia dun trimestre cando menos, porque sigo pensando que ante Alfanhuí non hai nin vampiros, nin nenos magos, nin nenas bruxas, nin zarapalladas mil que se poidan facer valer. Digo]

M. P.