R. 22.500

Hai libros que deben estar nunha biblioteca. O Cántico cósmico de Ernesto Cardenal é un deles.

As escolmas temáticas que, ás veces, facemos á volta dalgunha actividade axúdannos a identificar ausencias.

Este foi o caso. Co gallo do cincuentenario de D. Ramón Aller, procuramos poemas relacionados coa astronomía e detectamos diversos baleiros na nosa colección. O do Canto cósmico era o máis inxustificable.

Astro_poemas (19) : Vázquez Montalbán

Ilustración: Marta Calviño

EN EL ESPACIO

En el espacio
blandos buzos lechosos
estrellas son
                    distancias
no existe el cielo
si acaso es Universo
una profundidad cuadrada
                                         en su silencio
amenazas de pozos
sin aguas sin origen sin fondo
pozos cisterna
                  eternos
                                        para lluvias sin agua. 

Es bastante probable que el conocido narrador y ensayista Vázquez Montalbán se viese a sí mismo más bien como poeta. Novísimo de primera hora, mantuvo como ellos el gusto por la innovación formal, pero apostó claramente por mantener en su poesía el mismo compromiso crítico con la realidad que caracterizó el resto de su obra. Este poema refleja el profundo impacto que supuso la exploración del espacio y, especialmente, la llegada a la luna, para el mundo de la cultura. En sus versos, el asombro por la inmensidad sin límites del Universo se mezcla con el inquietante misterio de los agujeros negros, pozos "para lluvias sin agua." 

Astro_poemas (18) : William Carlos Williams

Ilustración: Marta Calviño

The Archer is wake!
The Swan is flying!
Gold against blue
An Arrow is lying.
There is hunting in heaven—
Sleep safe till tomorrow.

The Bears are abroad!
The Eagle is screaming!
Gold against blue
Their eyes are gleaming!
Sleep!
Sleep safe till tomorrow.

The Sisters lie
With their arms intertwining;
Gold against blue
Their hair is shining!
The Serpent writhes!
Orion is listening!
Gold against blue
His sword is glistening!
Sleep!
There is hunting in heaven—
Sleep safe till tomorrow.

Fonte foto

Aínda que era médico de profesión, o norteamericano William Carlos Williams (1883-1963) é coñecido pola súa obra poética, de carácter modernista e imaxinista. Cunha linguaxe e forma sinxelas, o autor describe (case fai un inventario) en “Paz na terra” unha paisaxe nocturna de constelacións en movemento.  O poema semella unha canción de berce, pero unha canción de berce un tanto chocante:  da acción, e incluso violencia, que está a ter lugar no ceo non cabería esperar un escenario calmo e seguro para o sono, pero...

O Arqueiro está esperto!
O Cisne voa!
Ouro contra azul
Unha Frecha mente.
Hai cacería no ceo
Durme segura ata mañá.

Os Osos están no estranxeiro!
A aguia grita!
Ouro contra azul
Os seus ollos brillan!
Durme!
Durme segura ata mañá.

As irmás xacen
Cos brazos entrelazados;
Ouro contra azul
O seu pelo brilla!
A serpe retórcese!
Orion escoita!
Ouro contra azul
A súa espada brilla!
Durme!
Hai cacería no ceo
Durme segura ata mañá.

Astro_poemas (17) : Carlos Negro

Materia estelar

Acontece e a linguaxe descomponse nunha masa amorfa de
morfemas.
 
Acontece máis alá do milimétrico ritmo do verso, máis alá
do límite impreciso que a palabra persegue.

A anos luz do fulgor do poema, nas estremas dunha galaxia
aínda innominada.
 
Un big-bang introspectivo, unha explosión cara a dentro que
rebenta as costuras do corazón.
 
Convértome en pura enerxía en movemento, en irradiación
de átomos que transmiten afecto.
 
Convértome en materia estelar da tenrura.
 
Nun caos incontrolado e harmónico.
 
Nun organismo en plena metamorfose.
 
Experimento unha explosión de supernovas.
 
Fun home.
 
Son pai.
 
Xa non son particula elemental.

Vía

En Masculino singular, Carlos Negro reclama un espazo para o home, un home sen maiores aditamentos, se acaso liberado ou en camiño de liberación de vellos roles sociais e culturais. Os termos metalingüísticos (desde o título) e metaliterarios actúan de soporte para as imaxes que nos transmiten os procesos de construción e conexión dese home. En Materia estelar, a paternidade  exprésase en termos cosmolóxicos: é a implosión e a explosión do (uni)verso.

Imaxe superior:
ORION IN RED AND BLUE = ORION EN VERMELLO E AZUL (2016). Lindemann, David. http://astrogalicia.org/apod/2016/04/13/orion-en-vermello-e-azul/

Astro_poemas (16) : Stanley Kunitz

Ilustración: Iván Gordedo

Halley’s Comet

Miss Murphy in first grade
wrote its name in chalk
across the board and told us
it was roaring down the stormtracks
of the Milky Way at frightful speed
and if it wandered off its course
and smashed into the earth
there’d be no school tomorrow.
A red-bearded preacher from the hills
with a wild look in his eyes
stood in the public square
at the playground’s edge
proclaiming he was sent by God
to save every one of us,
even the little children.
“Repent, ye sinners!” he shouted,
waving his hand-lettered sign.
At supper I felt sad to think
that it was probably
the last meal I’d share
with my mother and my sisters;
but I felt excited too
and scarcely touched my plate.
So mother scolded me
and sent me early to my room.
The whole family’s asleep
except for me. They never heard me steal
into the stairwell hall and climb
the ladder to the fresh night air.

Look for me, Father, on the roof
of the red brick building
at the foot of Green Street—
that’s where we live, you know, on the top floor.
I’m the boy in the white flannel gown
sprawled on this coarse gravel bed
searching the starry sky,
waiting for the world to end.

O poeta norteamericano Stanley Kunitz era un neno en 1910, unha das ocasións en que o cometa Halley se puido observar dende o noso planeta. O autor evoca ese recordo da infancia nun poema que máis semella un brevísimo relato, aínda que cheo de detalles. Porén Kunitz probablemente conta esta historia como medio para chegar a outra: o neno que espera a fin do mundo é un neno curioso e ávido de revelacións na procura do seu pai (o pai de Kunitz morrera pouco antes de nacer el). O acontecemento astronómico de 1910 serve así para expresar os sentimentos de perda, desexo e esperanza do poeta.

Stanley Kunitz. ASSOCIATED PRESS. Vía.

 O cometa Halley

Cando estaba en primeiro curso a Señorita Murphy

escribiu o seu nome con xiz

no encerado e díxonos

que estaba a ruxir na dirección das tormentas

da Vía Láctea a unha velocidade de vertixe

e que de se desviar da súa traxectoria

e chocar contra a terra

ao día seguinte non habería escola.

Un predicador dos outeiros con barba vermella

e unha mirada salvaxe nos ollos

de pé na praza pública

xunto ao parque infantil

dicía que el fora enviado por Deus

para salvarnos a cada un de nós,

mesmo aos nenos pequenos.

“Arrepentídevos, pecadores!” -gritaba,

axitando un cartel escrito a man.

Durante a cea sentinme triste ao pensar

que era probablemente

a última comida que compartiría

coa miña nai e irmás,

pero estaba tamén emocionado

e apenas probei bocado.

Así que Mamá rifoume

e mandoume pronto á cama.

Toda a familia dorme,

excepto eu. Non me oíron

cruzar o corredor e subir

a escada para sentir o aire fresco da noite.

Mírame, Pai, no tellado

do edificio de ladrillo vermello,

ao pé de Green Street-

que é onde vivimos, xa sabes, na planta de arriba.

Son o neno da roupa de flanela branca

deitado nesta cama de grava grosa

buscando no ceo estrelado,

esperando a fin do mundo.

Tradución ao galego de Ánxeles Francis e Minia Bongiorno.

 Imaxe: O PO DO HALLEY E A VÍA LÁCTEA (2014). Taylor, Mike. Apod galego (9-5-2104)